Basis kweken

Voordat je begint is het handig om wat basiskennis te hebben. Dit kan je in een later stadium veel frustratie besparen.

De levenscyclus van de paddestoel

Om thuis succesvol paddestoelen te kunnen kweken is het noodzakelijk dat je inzicht hebt in de levenscyclus van de paddestoel.

Voor de meeste mensen bestaat de paddestoel uit een stam met een hoedje. Wat deze mensen zich niet realiseren is dat er zich een compleet netwerk van zogenaamd mycelium bevindt onder de paddestoel. Mycelium is een sterk netwerk van cellen onder de grond. Dit ondergrondse mycelium is eigenlijk de plant en de paddestoel de vrucht.

Het mycelium heeft gedurende zijn leven maar 1 doel: het voortbestaan van de soort. Het mycelium doet dit door paddestoelen voort te brengen. Deze paddestoelen produceren sporen en laten deze vallen als ze volwassen zijn. Onder de juiste omstandigheden zullen deze sporen ontkiemen en weer uitgroeien tot mycelium. De cirkel is rond.

De levenscyclus

In het algemeen betekent dit voor de thuiskweker:

De benodigde spullen

Het thuis kweken van paddestoelen vraagt om enkele specifieke materialen en benodigdheden. De meeste van deze spullen zijn redelijk makkelijk te verkrijgen en niet duur in de aanschaf. Onderstaande lijst geeft een idee wat je zoal allemaal nodig hebt voordat je kan beginnen.

Het is zeer goed mogelijk dat je bij sommige methoden en technieken extra en/of andere spullen nodig hebt.

Veel van deze artikelen zijn online te verkrijgen. Een snelkookpan hoeft niet duur te zijn en deze worden vaak aangeboden op sites als Marktplaats en ebay.

Online winkels als Azarius en TravellersGarden bieden een ruim assortiment aan accessoires, sporenspuiten en kant-en-klare grow kits.

De ideale groeiomstandigheden

Grofweg kun je de omstandigheden binnen het kweekproces in 3 perioden verdelen. Hieronder worden de ideale omstandigheden beschreven van de Psilocybe cubensis. De ideale omstandigheden voor andere soorten paddestoelen komen grotendeels overeen.

Incubatieperiode Dit is de periode nadat je het substraat hebt geïnoculeerd met sporen en op een warme en donkere plaats hebt neergezet. In deze periode kunnen de sporen ontkiemen en uitgroeien tot gezond mycelium.

Incubatie

De vorming van 'pinheads' Dit is de periode waarin je het substraat met mycelium voor het eerst gaat blootstellen aan de 'fruiting conditions'. Dit betekent dat je het gaat blootstellen aan een hoge luchtvochtigheid, (indirect) zonlicht en een lichte daling van de temperatuur. Deze verandering van omstandigheden geeft voor het mycelium aan dat het tijd wordt om te beginnen met het groeien van zijn vrucht, de paddestoel. De paddestoelen op z'n kleinst worden 'pinheads' genoemd.

Pinheads

Groei tot volwassenheid Wanneer de eerste kleine paddestoeltjes (3 - 5 mm.) verschenen zijn is het tijd om ze te laten opgroeien tot volwassenheid. Veel verse lucht en een iets lagere luchtvochtigheid zijn hierbij nodig.

Cubensis

Natuurlijk zal niet iedereen thuis de mogelijkheden hebben om perfect aan al deze omstandigheden te kunnen voldoen. Maar we hebben het dan ook over de ideale omstandigheden. Vooral de Psilocybe cubensis kan een stootje hebben als het gaat om de ideale condities in zijn groeiomgeving.

Steriele techniek

Eén van de belangrijkste dingen die je moet weten bij het thuiskweken van paddestoelen is dat je steriel moet werken. De sporen, het mycelium en de paddestoelen zelf zijn erg vatbaar voor contaminaties (besmettingen). Als een contaminatie de overhand krijgt, heeft dit vaak dramatische consequenties voor de verdere ontwikkeling van het mycelium en voor de paddestoelen zelf. Tijdens het kweekproces is het daarom belangrijk om steeds de steriliteit in de gaten te houden om besmettingen te voorkomen/vermijden. De vijf meest voorkomende mogelijke bronnen van besmetting zijn: desg 

Clean hands
  1.  De kweker
  2.  De omgeving
  3.  Het gereedschap
  4.  Sporen of mycelium van de paddestoel
  5.  Het substraat

1. De kweker. De kweker zelf is een grote bron van bacteriën. Huid, haar, adem en kleding zijn allemaal een risico. Zorg daarom in de eerste plaats dat je schoon bent wanneer je begint. Neem een douche en was je handen en armen met een desinfecterende zeep. Draag handschoenen en een mondmasker wanneer je aan het werk gaat.

2. De omgeving. Het is essentieel dat ook de omgeving schoon is. In de lucht zitten enorme hoeveelheden bacteriën die schadelijk kunnen zijn tijdens de kweek van paddestoelen. De werkomgeving moet helemaal schoongemaakt worden met een desinfecteermiddel (Dettol, alcohol). Je kunt daarom het beste een kleine ruimte kiezen. Een kast bijvoorbeeld, maar ook een keuken of badkamer kunnen geschikt zijn. Zorg er voor dat er in ieder geval geen tocht in de ruimte is. Sluit dus de deuren en ramen. Tape eventueel de kieren af. Na het schoonmaken laat je de ruimte even enkele minuten voor wat het is, zodat het desinfecteermiddel zijn werk kan doen. Waarschuwing: ga met dit middel niet te kwistig om, een te grote hoeveelheid desinfecteermiddel in de lucht kan erg slecht zijn voor je gezondheid!

Als je thuis geen goede plek kunt vinden of gewoon simpelweg betere resultaten wilt behalen kan je overwegen om een glovebox te maken of te kopen. Of zelfs nog beter, een laminar flowhood: - Glovebox Een semi-steriele gesloten ruimte. Relatief goedkoop. - Laminar flowhood Een steriele ruimte met behulp van een HEPA-filter. Voor de compromisloze kweker.

Sterile surroundings

3. Het gereedschap. Het spreekt voor zich dat ook al het gereedschap moet worden gedesinfecteerd. Vooral dat wat in aanraking komt met het substraat of de agar bodem moet onberispelijk schoon zijn. Je kunt ze met een aansteker of gasbrander verhitten totdat ze roodgloeiend zijn. Laat ze daarna helemaal afkoelen.Wees je ervan bewust dat zodra je iets aanraakt, het niet meer steriel is.

Waarschuwing: desinfecteermiddelen zijn ontvlambaar. Wees voorzichtig wanneer je vuur gebruikt om te steriliseren in een gedesinfecteerde ruimte!

4. Sporen of het mycelium van de paddestoelen. Je kunt alle voorzorgsmaatregelen nemen om steriel te werken, maar als datgeen waarmee je de voedingsbodem inoculeert niet steriel is, is al het werk voor niets geweest. Kortom, de sporenprint, de sporenspuit en het mycelium op agar media moeten steriel zijn.

5. Het substraat. Deze laatste mogelijke bron van contaminaties is misschien ook wel de grootste en gevaarlijkste bron. Het substraat dient als voedingsbodem voor het mycelium en de paddestoelen en kan bijvoorbeeld bestaan uit rogge, vermiculiet, rijstmeel en stro. Dit bevat elk miljarden bacteriën. Het substraat dient daarom altijd te worden gesteriliseerd in een snelkookpan. Alleen met een snelkookpan kun je zo'n hoge temperatuur bereiken dat geen enkel micro-organisme in leven blijft.

Hoe steriliseer je het substraat?

Er zijn vele soorten substraten waar paddestoelen op willen groeien. De meest gebruikte substraten zijn rijstmeel/vermiculiet, rogge, stro, mest, graszaad en houtsnippers. De manier van steriliseren is voor de meeste substraten nagenoeg hetzelfde. Een snelkookpan is een vereiste. Daarnaast heb je speciale filterzakken, filterboxen of glazen potten met een deksel nodig. De filterzakken en filterboxen zijn speciaal gemaakt voor het kweken van paddestoelen en worden via internet verkocht. Ze kunnen onder hoge druk worden gesteriliseerd en bevatten een speciaal filter waardoor de benodigde verse en schone lucht kan komen. Je kan ook normale glazen potten gebruiken. In dat geval is het verstandig om zelf een filter in te bouwen. Filters van Tyvek materiaal zijn hiervoor heel geschikt. Maak een gat in de deksel. Leg een filterdisk op de pot en sluit de pot weer met de deksel. Ook de filterwatten die veel voor aquaria worden gebruikt zijn erg geschikt. Ook hier moet je weer een gat in de deksel maken. Trek een pluk watten door het gat heen en zorg dat de wol dicht opeen gedrukt zit in het gat. Het steriliseren van een substraat dient te gebeuren in een snelkookpan bij 15 psi. Sommige snelkookpannen bevatten op de deksel een meter waarop de druk (psi) is af te lezen. Als deze 15 psi heeft bereikt kan je het gas lager zetten. Vele snelkookpannen bevatten echter niet zo'n speciale meter. Bij deze pannen moet je het een beetje op gevoel doen. Dit klinkt overigens lastiger dan het daadwerkelijk is. Deze snelkookpannen hebben over het algemeen 15 psi bereikt als het tuutje bij de laagste stand van het gas nog steeds blijft sissen. Zorg er altijd voor dat de potten of filterzakken niet direct op de bodem van de pan staan, plaats daar dus eerst een rek. Ook moet er voldoende water in de pan aanwezig zijn; het mag niet droogkoken. Waarschuwing: voordat je je snelkookpan voor het eerst gebruikt: Lees de instructies goed. Een verkeerd gebruik kan leiden tot gevaarlijke situaties!

Hoe herken je een besmetting?

Het mycelium van psilocybine paddestoelen heeft een witte kleur. Een contaminatie of besmetting is daardoor meestal vrij eenvoudig te herkennen. Wanneer je een andere kleur ontdekt, dan kun je dit in de meeste gevallen als een besmetting beschouwen. Contaminaties komen voor in alle kleuren van de regenboog. Maar zoals iedere regel een uitzondering heeft, is dat ook hier het geval bij de kleur blauw. Wanneer het mycelium van psilocybine paddestoelen gekneusd raakt kan het licht blauw verkleuren. Dit heeft verder geen consequenties voor de kwaliteit van het mycelium. Ook kunnen sommige besmettingen worden herkend door de vreemde en penetrante geur die ze verspreiden. Zie ook Contaminaties herkennen

Oogsten en bewaren

Het vlies onderaan de hoed van de paddenstoel geeft aan wanneer de paddenstoel geoogst kan worden. Zodra dit vlies openbreekt is het tijd om te oogsten. Als je te lang wacht zal de paddenstoel haar sporen laten vallen en raakt het substraat en de paddenstoel zelf bedekt onder een laagje zwarte/paarse sporen. Hoewel dit geen invloed heeft op de potentie van de paddenstoelen, is het beter om dit te vermijden. Het is mogelijk om in etappes te oogsten, maar pas wel op voor besmetting. Was daarom altijd je handen voordat je gaat oogsten, of nog beter, draag steriele latex handschoenen. 

Volgroeide paddenstoelen kunnen geoogst worden door ze onderaan de steel vast te pakken, en een draaiende beweging tegen de klok in te maken. De paddenstoel moet er vervolgens eenvoudig uit te halen zijn. Ruk nooit met teveel kracht aan de paddenstoelen bij het oogsten, hierdoor kan het mycelium schade oplopen. 

Als de paddenstoelen geoogst zijn kun je met een klein borsteltje de stukjes vermiculiet en/of perliet er af borstelen. Je kunt ze beter niet onder de kraan schoonspoelen. Bij truffels kan dit overigens wel. 

Drogen en bewaren

Verse paddenstoelen kunnen enkele dagen in de koelkast bewaard worden. Echter niet langer dan 3-10 dagen, afhankelijk van het soort en vochtpercentage. Als je ze voor langere tijd wilt bewaren is verstandig ze eerst te drogen.  

Paddenstoelen bevatten zo'n 90% vocht, waardoor ze flink inkrimpen bij het drogen. Dit maakt het bewaren en transporteren een stuk eenvoudiger. AOm paddenstoelen te drogen heb je luchtcirculatie en een warme plek nodig. Je kunt de paddenstoelen op keukenpapier leggen bij een temperatuur van 25-30c. Richt er een ventilator op om het proces wat te versnellen. Na enkele dagen tot een week zullen de paddenstoelen voldoende gedroogd zijn. 

Er bestaan diverse manieren voor het opslaan van gedroogde paddenstoelen. Het belangrijkste is om de paddenstoelen op een luchtdichte, donkere plek te bewaren.

 

 

Contaminaties herkennen

Een contaminatie (besmetting) is een onzuiverheid in de lucht, het substraat, of het water en kan leiden tot schade bij ontkiemende sporen of het groeiende mycelium en uiteindelijk een mislukte kweek opleveren. Een contaminatie kan veroorzaakt worden via handen, maar kan ook 'uit de lucht komen vallen'. Zo'n besmetting is uiteraard nooit gewenst, en het is dan ook zaak dit te voorkomen. Het kan een hele kweek verpesten, en eenmaald ontdekt is er ook niets meer aan te doen. Belangrijk is om, bij ontdekking, alle besmette potten, agar culturen, etc. direct te verwijderen van de niet-besmette exemplaren.

Ongewenste schimmels kunnen zich razendsnel verspreiden en zijn soms moeilijk om vanaf te komen. De meeste contaminaties zijn vrij eenvoudig te herkennen. Het mycelium moet altijd volledig wit zijn, vrijwel elke andere kleur betekent dat er een besmetting aanwezig is. Daarnaast verspreiden besmettingen een vieze, doordringende geur.

Besmetting Besmetting

Er zijn twee uitzonderingen:

- Blauw. Als het mycelium (of paddenstoelen) blauw kleuren, komt dit vaak door kneuzing. Dit betekent niet dat er sprake is van contaminatie.

- Geel. Als het mycelium ouder is kunnen er kleine gele puntjes ontstaan, en soms zelfs veranderen in een slijmachtige substantie. Dit gebeurt voornamelijk bij volledig gekoloniseerde potten/zakken die te lang in de incubatieruimte hebben gestaan. De gele verkleuring is teken van het natuurlijke afweermechanisme wat dient ter bescherming van het mycelium tegen bacterien en andere besmettingen. Het is belangrijk dit mycelium direct bloot te stellen aan vruchtvormende omstandigheden.